Interviewer: Amo gibuhat sir kay gahimo mi mobile application for voters education. Part sa amo application kay ang pagtudlo unsay trabaho sa president hantod barangay captain. So, muagi didto sa senators and house of representatives. Karon sir kay kailangan namo makahibaw unsay trabaho ni ma’am Paz as a congresswoman ug unsay day-to-day niya na trabaho. So firstly sir, could you state your designation and what you do for ma’am Paz?

Interviewee: Kining ako si Atty. Yuri Beluan. Ako ang chief of staff ni congresswoman Paz Radaza. Ako ang magadala sang tanan niya na activity. Ako’y mu-assist sa tanan niya na trabaho, kung pag-Binisaya ba na istorya. Ang trabaho ni Cong. Paz as a congresswoman is magbabalaod gyud, noh? Magbuhat mga balaod ug mga polisiya didto sa congress. Wide-ranged. Daghan klase noh. Gikan social padulong finance. Si Cong. Paz kay ni-focus siya sa kining social services. Makig-tambayanon siya sa kining department of social welfare and development. Naa sab siya sa mga several committees like for PWDs, reforestation, naa ta sa Children’s, Women and Gender, tapos—kana mostly. Gikan sa pag-prepare ka bills, pag-deliberate ani ug research sa subject matter, sa pag-deliberate sa committee level hantod ma-approve sa third reading. Mao na ang trabaho ni Cong. Paz.

Interviewer: Pwede ko mu-ask sir kung pila ka bills ang nasulat ni Cong. Paz sa iyahang termino?

Interviewee: Ang last nako na gi-ihap, noh, is naa sa mga 130 bills and resolutions. Iyang mga napasar na mga balaod kay is mga around 10. Wa na nato gi-ihap ang katong mga ginagmay na mga bills ug resolutions. Kining 10 na akong gi sulti kay kini ang mga major. Example is ang mga bayanihan laws, katong pag-improve sa salaries sa civil service or salary standardization law—which, in fact, kay proud kaayo ni Cong. Paz ana because mao na ang mga first bills na gi pa pasa sa atoang presidente.

Interviewer: You mentioned ganiha sir about sa pag pagawas ug pag prepare ka bills. Can you talk a bit more about that? Unsay process para ma-prepare ang bills?

Interviewee: Ang pag-prepare sa bills kay mu-una siya sa pag-determine sa need. After ana kay magkuha mi—together with the staff—sa data sa mga concerned agencies, sa ground, kung unsa jud ang problema. From there kay mag-develop ta sa kanang solutions. Pag-develop nato sa mga solutions kay ato ana i-translate into a bill. Balaod. Draft sa balaod. Then, kana siyempre muagi ana sa mga revisions hangtod ma finalize. After ana kay i-file nato. Pag-file nato, makig collaborate ta sa uban na congressman and congresswomen. Ato sila i-request na maging co-author kung ganahan sila. Usually, mag co-author jud na ang mga congressmen. After ana, ato itrabaho na ma first reading siya. Ang first reading kay actually referral to the committee. Pag-refer sa committee kay magpatawag public deliberation, public hearing ang committee then depensahan na ni Cong. Paz didto. After ana, kung okay ug approve, ibalik sa plenary, sa second reading or debate or amendments. Kung wala, i-finalize, then mag third reading na kung asa i-approve sa house of representatives, for transmittal na na siya sa senate.

Interviewer: Okay. After ana sir, unsa pa ang steps para mahimo siya balaod?

Interviewee: After sa transmittal, siyempre, naa sab proseso ang sa senate. Naa sad silay first ug second reading.

Interviewer: Mubalik adto?

Interviewee: Yes. Oo. Kung okay sila, muabot didto, first and second reading, approved nila, ditso na sa presidente kung approved. Kung dili sila gani approve, like gusto nila revisions and all, mubalik na sa house of representatives para for approval sad sa mga changes. If approved, okay then diretso na sa presidente usob.

Interviewer: Kanang, unsay ang pinaka hasol na part sa proseso? Murag taas taas na proseso gali ani.

Interviewee: Ang kinahasol na part is kanang muadto na siya sa steps kung asa wala na ta control. Ako gipasabot kay kung mu transfer na siya sa Senate. Kay dinhi lang man ta sa House of Representatives, di kaayo nato ma control. Mao, depende jud ta sa ilahang proseso ug sa ilahang priorities. Kana ang pinakalisod.

Interviewer: I wanted to ask kung unsay bill na pinaka proud ka sir na balaod na gihimo ninyo as an office. You mentioned the SSL law.

Interviewee: Generally, collaboration jud ni siya sa daghan daghan na mga congressmen kay daghanay na ga hinam-hinam na congressmen. Sila nagsabot sila na we have to fight this. Karon kay sayon. Sa previous na congress, dugay na jud ni siya gi sabotan. Usahay kung maka first ug second reading, dili makaabot sa third reading. Usahay kung maka third reading, dili maka lusot sa senate, so murag jud siya refiling, although dili siya refiling, as far as Cong. Paz is concerned, kay first term pa man ni niya. With that, nangusog sa jud si Cong. Paz which we understand kay gikan man gud si Cong. Paz sa mayor na nakasabot jud siya sa situation sa mga employees ug sa need na kinahanglan ma-improve jud nato ang ilahang salaries. Kana jud—details sa salary grades.

Interviewer: Unsa para nimo sir ang skills na kinahanglan sa future congresswoman ug congressmen. Sa mga technical skills, sayon ra jud na siya i-acquire. Sa akoa, ang pinakaimportante is ang ilahang relevance sa society. Murag motherhood statement ni siya noh, pero ang pagtan-aw nako, diha mu matter. Kay diha sab dependent if makasabot ka sa kung unsay kinahanglan sa katilingban. Dali ra jud maka make balaod. How to make it, how to construct it, dali ra na. Ma-learn ra na sa wa nakabalo. Pwede ra na idelegate sa mga staff. Ang importante is number one—unsay priority nimo sa mga bills sa mga kinahanglan sa society.

Interviewee: What do you look for when looking at a candidate or a congressman representative.

Interviewer: The same. Daghan man gud. Daghan kaayo na mga kandidato na ni embark sa kining netertainment politics. I understand kaayo mao na ang humot. As a person it’s a no no. We really know na as a chief of staff, na kining nag trabaho sa gobyerno kabalo ta na kinahanglan gyud sang kabalo mag trabaho ug dili man lang jud ni for anybody ang job ang naa ta sa gobyerno ug public official ka ilabi na na congressman ka. Dapat kahibaw ka unsa ang balaod ug unsaon paggama ka balaod.

Interviewee: Sir when you’re studying kung sino i-vote, ano ang inyong proseso dun? Kasi isa to sa mga problems na we are trying to solve. Kasi napakahaba ng proseso na ang daming kailangan botohin from president to 12 senators to representatives. Paano ang study process niyo po dun?

Interviewer: Sa voter, platforms walang iba. After ng platform, the next process is how they might achieve it. Ma learn ta ana kung ato tan-awon iyahang track record. Kung makita nimo kung nabuhat na niya, that’s a yes na. With that, makahibaw ta kung mukaya na niya o dili.

Interviewee: When you’re voting who ba, do you study from president to barangay or do you fill in the blanks (?) na lang ho?